Het uitzicht over de IJssel is al eeuwenlang voor menig landschapsschilder een dankbaar onderwerp. Aan die rivier, met een vergezicht op weilanden en bossen die worden bespeeld door licht en wolken, is Nederland weids en meeslepend. Geen wonder dus dat de gemeente Doesburg de band van de stad met de IJssel wil herstellen. Pal aan het water, op een voormalig industrieterrein, is een nieuwe wijk opgetrokken in een bouwstijl die hedendaags traditionalisme wordt genoemd. Contre Escarpe heeft onmiskenbaar de signatuur van de Italiaanse architect Adolfo Natalini. Zijn gevels roepen sterke associaties op met Amsterdamse grachtenpanden maar ogen toch eigentijds. Als vanzelfsprekend voegt hij traditionele en moderne bouwkunst samen.

De locatie regeert
De nieuwe wijk is een goed voorbeeld van luisteren naar de wens van de latere gebruikers. Al vanaf 1990 is contact gezocht met potentiële kopers voor woningen in Contre Escarpe. Op een interactieve site, toen nog een nieuwe vorm van marktbenadering, konden geïnteresseerden hun voorkeuren aangeven. Volgens Jan Sondervan van Johan Matser Projectontwikkeling bleken kopers vooral geïnteresseerd in het meerwerk, zoals een zelf in te richten badkamer en keuken. ‘Wensen van architectonische aard waren er nauwelijks. De keuze voor een architect is dan ook niet direct op Natalini gevallen.’ Op verzoek van de gemeente en ons hebben zeven geselecteerde architecten, met een uiteenlopende opvatting over architectuur, hun visie kunnen geven op het stedenbouwkundige plan van Teun Koolhaas. Uiteindelijk werd unaniem voor Natalini gekozen, omdat hij inhoud kon geven aan het begrip eenheid in verscheidenheid, en ook de verbinding kon leggen tussen het rivierenlandschap en de historische binnenstad. Sondervan: ‘Een commerciële overweging heeft niet meegespeeld.’ Of een bouwproject een succes wordt, ligt volgens Sondervan vooral aan de keuze van de locatie. En een betere plaats dan waar deze wijk is gebouwd, kunnen architect, bouwpartners en gebruikers zich niet wensen.’

Humaan bouwen
Corinne Schrauwen van het gelijknamige architectenbureau in Amsterdam heeft nog een verklaring voor het succes van Contre Escarpe: ‘Door de bouwstijl van de wijk voelen de bewoners zich veilig en geborgen. Dat komt ook doordat Natalini rekening houdt met de omliggende natuur én de bebouwing. De grote en zwaar ogende appartementen aan het water zijn in verhouding met het weidse rivierenlandschap. De stadswoningen achter de appartementen aan het water passen in verhouding en stijl weer bij het historische Hanzestadje Doesburg. De verscheidenheid in bouwstijl wekt de indruk dat de wijk heel geleidelijk is gegroeid.’ Die beleving zal straks nog worden versterkt door het gebruik van duurzame materialen, zoals roodbruin metselwerk, zinken felsbanen, staal en prefab beton. Het zijn nieuwe en traditionele materialen en stijlen die Natalini combineert. Schrauwen: ‘Neem de kleurencombinaties. De gevels worden gekenmerkt door lichte kozijnen, een typisch kleurgebruik uit de zeventiende eeuw. We hebben de kleur echter genuanceerd door donkergrijze panelen aan te brengen die het minder knus en wat abstracter maken. Dat is onze moderne toevoeging.’

De locatie regeert
Dat Doesburg met Natalini scoort, komt overigens niet helemaal uit de lucht vallen. De hendaagse architect is een van de belangrijkste hedendaagse traditionalisten van dit moment en wordt omarmd door het grote publiek. Het was de Groningse bevolking die midden jaren negentig Natalini eensgezind koos als de architect van hun nieuwe stadshart. Sindsdien wordt Nederland overspoeld door ‘retrobouw’ van architecten als Krier & Kohl, Soeters Van Eldonck Ponec, Molenaar & Van Winden en Scala. Hun bouwstijl refereert met nieuwerwetse allure aan een verleden tijd, van de Middeleeuwen tot de jaren dertig. Sprekende voorbeelden zijn het Helmondse Brandevoort, De Resident in Den Haag, het Amsterdamse Java-eiland en Haverleij in Den Bosch. De nieuwe ontwerpers breken radicaal met de (super)moderne architectuur die decennialang de woningbouw in Nederland heeft bepaald. Volgens velen is deze omslag in de architectuur het gevolg van de geprivatiseerde markt. Want sinds de jaren negentig wordt woningbouw niet meer voorgeschreven door volkshuisvesting en architecten, maar spelen projectontwikkelaars en gemeenten in op de wensen van de gebruiker. En dat laatste is in Doesburg dubbel en dwars gebeurd.