Kinderen vanaf drie jaar kunnen in het dick bruna huis hun hart ophalen aan het oeuvre van de Nederlandse kunstenaar Dick Bruna. Wat de jonge bezoekers een zorg zal zijn, is dat het schilderwerk op een bijzondere manier tot stand is gekomen.

De eerste kunst waarmee veel kinderen over de hele wereld in hun prille leven kennismaken, is het minimalistische werk van Dick Bruna (1927). De Bruna-figuurtjes, trefzeker met enkele strakke lijnen en primaire kleuren gemaakt, zijn voor kinderen een lust voor het oog. Volgens het Centraal Museum Utrecht past Bruna naadloos in de modernistische Hollandse ontwerptraditie. Sinds februari 2006 is het oeuvre van Bruna permanent te zien in het dick bruna huis, een onderdeel van het Centraal Museum.

Gedurfde combinatie
Het dick bruna huis zetelt in het voormalige regentengebouw van de psychiatrische inrichting Altrecht uit 1793. De expositieruimte heeft een oppervlakte van 400 m² en is verspreid over twee verdiepingen. Jurriëns Monumenten Onderhoud heeft naar een ontwerp van Versseput Architecten de entreehal, de gang en de regentenkamer in de oude staat gerestaureerd. De overige ruimtes zijn strak en modernistisch uitgewerkt. Het is een gedurfde combinatie die verassend goed werkt. Dat komt ook door de uitgekiende presentatie van alle boekjes, schetsen, foto’s, animaties en documentaires. Terwijl in de moderne ruimten het kleurrijke palet van Bruna de boventoon voert, is in de klassieke regentenkamer de expositie bewust sober gehouden. Daar overheersen de kleur van het houtwerk, de verticaal gestreepte wandbespanning, de witjes en de donker geverfde plankenvloer.

Historisch onderzoek
Voor adviezen aan de architect en het begeleiden van schildersbedrijf Van Doorn De Bilt B.V. is Adelwein ingeschakeld. Dit unieke bedrijf is intermediair tussen de wetenschappelijke wereld van restauratoren, architecten en onderzoekers en het schildersbedrijf en de schildersopleiding. Voor het dick bruna huis heeft Adelwein de wens van de architect vertaald naar de werkzaamheden van de schilder. Alwin van Hees, directeur van Adelwein: ‘Voor de afwerking van de te restaureren onderdelen is gekozen terug te gaan naar de oorspronkelijke situatie van rond 1798. Uitgangspunten waren terugkeer van oude profileringen en het behoudt van historische verflagen. We kwamen uiteindelijk tot een moderne interpretatie van de historische afwerking.’

Houtimitatie
‘Om de geschiedenis van de afwerklagen op het hout en het stucwerk te bepalen, heeft Stichting Restauratie Atelier Limburg op een aantal plaatsen met een scalpel trapsgewijs verflaagjes vrijgelegd,’ aldus Van Hees. ‘Daarnaast zijn met een microscoop verfmonsters onderzocht. De oudste afwerking op het hout bestond uit een gladde witte grondering met daarop een blanke houtimitatie met roodbruine nerven. Hierna zijn we met het schildersbedrijf aan de slag gegaan. Het verwijderen van de muurverf op alle houten onderdelen was alleen mogelijk met peel away. Dat had het gevaar dat ook de historische verflagen zouden worden beschadigd. Maar door het zorgvuldig afstemmen van inwerktijd en hoeveelheid peel away, is de gehele muurverflaag verwijderd zonder aantasting van de historische verflagen.’  

Ongebruikelijk
Voor schildersbedrijf Joh. van Doorn De Bilt B.V. en Sigma Coatings was dit een zeldzame opdracht. John van Doorn: ‘We zijn gespecialiseerd in het onderhoud van monumenten, maar het ontwikkelen van historische verf en het nabootsen van oude applicatietechnieken komt niet vaak voor. Dat is voor de opdrachtgever doorgaans te arbeidsintensief en te kostbaar. Van Hees: ‘De reconstructie, techniek en de inzet van het schildersbedrijf en Sigma Coatings mag ook niet geïnterpreteerd worden als standaard. In dit specifieke geval is gekozen voor deze werkwijze en voor Sigma verfproducten. De keuzes, wisselwerking en vooral de samenwerking hebben verassend goed uitgepakt.’

Een creatieve oplossing
Van Doorn bevestigt ook: ‘Sigma Coatings is creatief geweest met de opdracht. heeft een unieke vernis op alkydharsbasis ontwikkeld. Na verschillende aanpassingen van het recept is gekozen voor een transparante vernis, waarin een nauwkeurig vastgestelde, kleine hoeveelheid oranjebruine transparante pigmenten zijn verdeeld. De vernis is met de kwast aangebracht op twee lagen alkydharsgrondverf in een donkerbeige/oker kleur.’ Van Hees: ’Het gebruik van oplosmiddelhoudende verf in het gebouw werd in deze bijzondere situatie toegestaan. Op locatie is de kwastapplicatie en de hoeveelheid vernis vastgesteld. In de afwerkingslaag is geen tekening aangebracht zoals gebruikelijk is bij houtimitatie. In dit geval wordt het speciale effect bereikt door de pigmenten in de vernis die op een subtiele manier de basistoon verlevendigen en verdiepen. Ook het bestaande stucwerk in de overige ruimten is onderzocht. Daar heeft Van Doorn De Bilt een matte witte acrylaatverf aangebracht met een blokwitter. Deze kleur en applicatie waren rond 1793 gebruikelijk. De acrylaatverf is makkelijker te reinigen dan bijvoorbeeld een lichtpoederende matte kalkverf. En dat is van belang in een museum waar de muren voortdurend worden betast door kleine kinderhandjes.’

Opdrachtgever: Centraal Museum Utrecht,
Architect: Versseput Architecten, Utrecht,
Aannemer: Jurriëns Monumentenonderhoud, Utrecht,
Onderzoek: Stichting Restauratie Atelier Limburg, Maastricht,
Advies en begeleiding: Adelwein, Rossum,
Applicateur: Joh. Van Doorn De Bilt B.V., De Bilt.